Rusland en Oekraïne blijven elkaars haveninfrastructuur bestoken, en dat blokkeert opnieuw de graanuitvoer uit wat wel de graanschuur van Europa wordt genoemd. De tarweprijzen lopen erdoor op, precies op het moment dat de wereldwijde voedselvoorziening al onder druk staat. Samen zijn de twee landen goed voor ongeveer een kwart van de wereldwijde graanexport, en volgens douanecijfers voerden ze in het jaar tot juni bijna 100 miljoen ton graan uit. Analisten waarschuwen nu voor een 'perfecte storm' die komende winter kan samenballen.
De graanschuur van Europa hapert
De export bleef sinds de Russische invasie van 2022 grotendeels doorlopen, dankzij diplomatieke afspraken die de wereldwijde voedselvoorziening moesten beschermen. Dat evenwicht staat nu op de tocht. Recente militaire aanvallen op graanexportfaciliteiten, olietankers en schepen in het Zwarte Zeegebied maken het voor rederijen te lastig om nog een verzekering te krijgen, waardoor veel vervoerders de havens mijden. En de alternatieve landroutes voor Oekraïens graan lopen ook vast: door lage waterstanden in de Donau en door spooronderhoud in Oost-Europa.
Niet alleen de Zwarte Zee
De verstoring beperkt zich niet tot de Zwarte Zee. Ook de blokkade van de Straat van Hormuz en de lage waterstand van rivieren als de Duitse Rijn hinderen het transport van landbouwproducten. Die aanhoudende obstakels op de waterwegen jagen de prijs van bijvoorbeeld kunstmest verder op, wat de problemen voor boeren nog vergroot. De keten die voedsel van het veld naar het bord brengt, kraakt zo op meerdere plekken tegelijk.
Het winstprobleem bij de boer
Voor boeren over de hele wereld stapelen de kosten zich op: van kunstmest en diesel tot arbeid. Als te veel telers besluiten dat ze er simpelweg niet genoeg aan kunnen verdienen, komt de voedselzekerheid verder in gevaar, waarschuwen analisten. De hogere kunstmestprijzen zijn inmiddels 'structureel' en blijven, schreef hoofdeconoom Jacqui Fatka van CoBank vorige week, doordat belangrijke chemische grondstoffen schaars zijn door het conflict in het Midden-Oosten.
Amerikaanse boeren beseffen dat te weinig bemesten uiteindelijk duurder kan uitpakken dan hoge inkoopprijzen, als het ten koste gaat van de opbrengst per hectare. Dat evenwicht wordt steeds wankeler nu andere manieren om de opbrengst te optimaliseren uitgeput raken. 'Er is weinig contant geld op het boerenerf, waardoor sommige telers pas iets voor het volgende oogstjaar durven vast te leggen zodra er extra financiering of werkkapitaal beschikbaar komt', aldus Fatka. Ook in Europa leeft de vrees dat boeren in Rusland, Oekraïne en daarbuiten deze winter weinig zullen inzaaien, uit zorg over de winstgevendheid en door een gebrek aan financiering, vertelde handels- en landbouwanalist Noel Fryer aan CNBC.
Een stapeling van risico's
'Een heleboel dingen komen samen en zullen de oogst volgend jaar serieus raken', zei Fryer donderdag. Hij somt op: gewassen die in Europa en de Verenigde Staten door het weer zijn gedecimeerd, en een verzengend hete zomer in Europa die het weiland heeft aangetast, zodat er geen hooi en gras voor vee is. Een mogelijk gevolg daarvan is een flinke inkrimping van de veestapel. Daar bovenop komen het onopgeloste Zwarte Zee-probleem, de kunstmestkrapte die sinds het begin van het Iran-conflict eerder erger dan beter wordt, en Amerikaanse maisopbrengsten die zorgelijk ogen na een nat voorjaar en minder bemesting.
En dan is er nog de onzekerheid over een omvangrijke El Niño die op komst is, een weerfenomeen dat naar verwachting de volatiliteit op het zuidelijk halfrond vergroot. 'Het is gewoon een enorme mix van verschillende problemen, en we weten niet hoe ze gaan aflopen', zei Fryer. 'Het is een perfecte storm.'
De feiten op een rij
- Rusland en Oekraïne zijn samen goed voor circa een kwart van de wereldwijde graanexport
- In het jaar tot juni voerden ze samen bijna 100 miljoen ton graan uit (douanecijfers)
- Aanvallen op graanfaciliteiten en schepen in de Zwarte Zee maken verzekeren te duur; rederijen mijden de havens
- Landroutes haperen: lage waterstand in de Donau en spooronderhoud in Oost-Europa
- Ook de blokkade van de Straat van Hormuz en de lage Rijn verstoren het landbouwtransport
- Kunstmestprijzen zijn volgens CoBank 'structureel' hoog geworden door krapte aan chemische grondstoffen (Midden-Oosten)
- Vrees dat boeren deze winter weinig inzaaien door lage winstgevendheid en gebrek aan financiering
- Bijkomende risico's: hitte in Europa (druk op de veestapel), zorgelijke Amerikaanse maisopbrengst en een aankomende El Niño
De les: een 'perfecte storm' is een verhaal vol onbekenden
Een term als 'perfecte storm' grijpt de aandacht, en de opsomming van oorlog, weer, kunstmest en financiering klinkt als een uitgemaakte zaak richting hogere voedselprijzen. Maar let op de laatste woorden van de analist zelf: 'we weten niet hoe ze gaan aflopen.' Juist die onzekerheid is waarom een verhaal nog geen positie is. Het aantal variabelen dat moet samenvallen is groot, en de uitkomst is een waaier van mogelijkheden, geen zekerheid.
Bovendien loopt een deel van dit verhaal terug naar dezelfde bron die we deze week al zagen: de kunstmestkrapte hangt samen met het conflict rond Iran en de Straat van Hormuz, en hogere voedselprijzen tikken uiteindelijk door in de inflatiecijfers waar de markt zo scherp op let. Het zijn reële risico's, maar het blijven risico's, geen voldongen feiten.
Een vast en emotieloos systeem hoeft niet te voorspellen hoeveel boeren komende winter inzaaien of hoe hard El Niño toeslaat. Het volgt per positie wat de prijs daadwerkelijk doet en laat het thema zich in de data bewijzen, in plaats van vooruit te lopen op een storm die misschien wel en misschien niet losbarst. Zo scheidt het systeem het nieuws van het signaal, net als eerder beschreven in markttiming versus positietiming.
Een perfecte storm is een verhaal vol onbekenden: veel variabelen die moeten samenvallen, met een onzekere afloop. Het thema verhandel je niet, de prijsdata onder het thema wel.
Dit artikel is bedoeld ter educatie en informatie en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee; in het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde koersen, standen, percentages en uitspraken zijn momentopnames uit openbare bronnen en bewegen gedurende de handelsdag.