De totale studieschuld van studenten en oud-studenten in Nederland is voor het eerst gedaald. Begin dit jaar stond de teller op 28 miljard euro, 800 miljoen euro minder dan een jaar eerder, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het is een kantelpunt na jaren waarin de schuld alleen maar opliep, al vertelt het totaal niet het hele verhaal.
De basisbeurs remt het lenen af
Volgens het CBS ligt de verklaring voor de hand. "Het heeft waarschijnlijk alles te maken met dat het leenstelsel er sinds een paar jaar niet meer is", zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen tegen de NOS. "Je zag de totale schuld al steeds minder toenemen, en nu is deze zelfs afgenomen." De groei vlakte dus eerst af, voordat het totaal daadwerkelijk kromp.
Het aantal studenten dat een lening aanvraagt, daalt al langer. Dit jaar werden voor de derde keer op rij minder leningen aangevraagd. Die afname valt samen met de herinvoering van de basisbeurs in het hoger onderwijs, in het studiejaar 2023/2024. Studenten krijgen sindsdien weer studiefinanciering bijgeschreven die ze niet hoeven terug te betalen. De hoogte hangt af van of een student nog thuis woont; bij een aanvullende beurs is het inkomen van de ouders bepalend.
"Het is niet zo dat studeren nu spotgoedkoop is, maar de basisbeurs helpt wel mee", aldus Van Mulligen. Die nuance is belangrijk. Een beleidswijziging verandert het gedrag van een nieuwe lichting studenten, maar de schulden die al zijn opgebouwd, verdwijnen daar niet mee.
Meer mensen met schuld, en hogere schulden
Achter het dalende totaal schuilt een tweede beweging. Ruim 1,1 miljoen oud-studenten hebben in 2026 een studieschuld, 6.000 meer dan een jaar eerder. Het aantal mensen met een schuld loopt de afgelopen jaren dus nog steeds op, ook al wordt de totale som kleiner.
Volgens NU.nl is het beeld voor oud-studenten uit het leenstelsel anders dan voor de nieuwe generatie: hun gemiddelde schuld loopt nog steeds op. De NOS spreekt van steeds meer hoge schulden. Het totaal daalt omdat er minder wordt bijgeleend, niet omdat de groep die onder het leenstelsel studeerde haar schuld al heeft afgelost. Die generatie draagt de gevolgen van het oude stelsel nog jaren mee.
Hoe groot is de daling eigenlijk?
Een jaar eerder bedroeg de totale studieschuld ongeveer 28,8 miljard euro. De afname van 800 miljoen euro komt daarmee neer op zo'n 2,8 procent. Dat is een bescheiden daling, maar wel een breuk met de richting van de afgelopen jaren. Voor het eerst werkt de som de andere kant op.
Het verschil tussen het totaal en het gemiddelde laat zien waarom één cijfer zelden het complete beeld geeft. Een dalend totaal kan samengaan met een groeiende groep schuldenaars en oplopende schulden per persoon. Wie alleen naar de kop kijkt, mist die verdeling. Dat geldt voor huishoudschuld net zo goed als voor de staatsschuld, zoals eerder bleek bij een Europese overheid met een recordschuld.
Schuld, koopkracht en de woningmarkt
Studieschuld is geen geïsoleerd thema. Een schuld die maandelijks moet worden afgelost, drukt op wat een huishouden kan besteden en weegt doorgaans mee in hoeveel iemand kan lenen voor een woning. Juist jonge huishoudens, de groep met de meeste studieschuld, staan vaak aan het begin van hun wooncarrière. Koopkracht speelde eerder ook een rol bij de verlenging van de accijnskorting en de looneisen van de vakbonden.
Op dezelfde ochtend meldde NU.nl dat de verkoop van nieuwbouwwoningen voor het vierde kwartaal op rij is gedaald. In het tweede kwartaal van 2026 werden bijna 5.700 nieuwbouwwoningen verkocht, 11,2 procent minder dan in dezelfde periode een jaar eerder. Een direct verband met de studieschuld is daarmee niet aangetoond, maar beide cijfers gaan over de financiële ruimte van Nederlandse huishoudens.
De feiten op een rij
- De totale studieschuld is voor het eerst gedaald, naar 28 miljard euro begin dit jaar (CBS).
- Dat is 800 miljoen euro minder dan een jaar eerder, een daling van zo'n 2,8 procent.
- Dit jaar werden voor de derde keer op rij minder studieleningen aangevraagd.
- De basisbeurs keerde terug in het hoger onderwijs in het studiejaar 2023/2024.
- Ruim 1,1 miljoen oud-studenten hebben in 2026 een studieschuld, 6.000 meer dan een jaar eerder.
- De gemiddelde schuld van oud-studenten uit het leenstelsel loopt nog steeds op (NU.nl).
- In het tweede kwartaal van 2026 werden bijna 5.700 nieuwbouwwoningen verkocht, 11,2 procent minder dan een jaar eerder.
- De nieuwbouwverkoop daalde daarmee voor het vierde kwartaal op rij.
De les: een totaal verbergt de verdeling
"Studieschuld daalt" is een kop die geruststelt. Maar onder die kop zitten meer mensen met een schuld en een groep oud-studenten bij wie de schuld nog groeit. Het totaal en de verdeling vertellen twee verschillende verhalen, en wie alleen het eerste leest, trekt de verkeerde conclusie.
Op de beurs werkt het niet anders. Een index kan stijgen terwijl de meeste aandelen erin dalen, zoals eerder zichtbaar was toen een techindex een record zette terwijl kleinere aandelen onder druk stonden. Zoals uitgelegd in markttiming versus positietiming, zegt het gemiddelde weinig over de positie die je daadwerkelijk hebt.
Een vast en emotieloos systeem kijkt daarom niet naar het totaalcijfer in de krantenkop. Het volgt per positie wat de koers daadwerkelijk doet, los van het verhaal dat het gemiddelde vertelt. Zo blijft de ruis van het signaal gescheiden.
Een dalend totaal kan een stijgend probleem verbergen. Het systeem kijkt niet naar het gemiddelde in de kop; het volgt per positie wat de koers doet.
Dit artikel is bedoeld ter educatie en informatie en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee; in het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde koersen, standen, percentages en uitspraken zijn momentopnames uit openbare bronnen en bewegen gedurende de handelsdag.