Op de dag voor Prinsjesdag zette vakbond FNV de toon voor het nieuwe cao-seizoen met een looneis van 5,5 procent, inclusief automatische prijscompensatie en een maandelijks bedrag van 80 euro. Diezelfde dag bleek uit een prognose van toezichthouder ACM dat de tarieven voor het transport van stroom en gas komend jaar met bijna 20 procent omhoog gaan. En maandagochtend liepen de olieprijzen opnieuw op, nadat een belangrijke oliepijpleiding in Saoedi-Arabie werd gesloten.
Een looneis met de inflatie ingebakken
FNV zet komend jaar in op 5,5 procent meer loon bij nieuwe cao-onderhandelingen. Dat percentage is inclusief automatische prijscompensatie, oftewel compensatie voor de inflatie: de loonstijging beweegt dan mee met het prijspeil. Daarbovenop wil de grootste vakbond van Nederland 80 euro extra per maand. Vrijdag werd al bekend dat vakbond CNV inzet op 3 tot 5,5 procent loonsverhoging en daarnaast op een hogere reiskostenvergoeding.
In de inzet van FNV zitten meer punten dan het percentage alleen. De bond wil ook dat het tegengaan van de loonkloof, de afschaffing van de jeugdlonen en de vergoeding van de gestegen reiskosten meer aandacht krijgen, en waarschuwt het kabinet opnieuw over de WIA en de WW. Traditiegetrouw komt die looneis naar buiten op de dag voor Prinsjesdag.
Dat het niet bij eisen blijft, bleek elders. Schoonmakers leggen deze week op verschillende plekken in Nederland het werk neer, onder meer op Schiphol en op NS-stations. Zij protesteren tegen een cao die CNV en werkgeversorganisatie Schoonmakend Nederland hebben afgesloten. De voorgestelde verhoging van 3,1 procent per januari 2027 en 3 procent per januari 2028 is voor FNV Schoonmaak niet voldoende en komt bovendien te laat. "Doordat de lonen niet zo veel stijgen als de inflatie gaan onze schoonmakers erop achteruit in koopkracht", zegt Caroline Lamberts, bestuurder bij FNV Schoonmaak. De bond wil dat er opnieuw over de cao wordt onderhandeld.
De energierekening stijgt buiten de energieprijs om
Aan de kostenkant kwam er maandag een tweede cijfer bij. De kosten die elk huishouden betaalt voor onderhoud en beheer van het stroomnet gaan komend jaar flink omhoog, en hetzelfde geldt voor de kosten van gasleidingen. Dat blijkt uit een prognose van toezichthouder ACM van de nieuwe tarieven van de netbeheerders. Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar 89 euro meer voor de levering van elektriciteit en 52 euro meer voor gas, een stijging van bijna 20 procent vergeleken met dit jaar. Het gaat daarbij om de transportkosten, niet om de prijs van de energie zelf. Die komt er nog bovenop, en die loopt volgens de berichtgeving verder op door de oorlog rond de Perzische Golf, zoals ook zichtbaar was toen de olieprijs en de gasprijs begin september opliepen.
De hogere nettarieven weerspiegelen de opgave waar netbeheerders als Stedin en Liander voor staan. Nederland wil meer huizen bouwen en tegelijk minder afhankelijk zijn van fossiele energiebronnen uit het buitenland, en alle nieuwe wijken en windparken op zee vragen om extra kabels en transformatorstations. "Hiervoor zijn grote investeringen van netbeheerders nodig die via de transporttarieven door huishoudens en bedrijven worden betaald", zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM. Dat laatste staat er bijna terloops, maar het is voor beleggers het relevante deel: ook bedrijven zien deze post op hun rekening terugkomen.
Olie stijgt door een gesloten pijpleiding
De derde kostenpost komt van buiten. De olieprijzen zijn maandagochtend weer gestegen nadat een belangrijke oliepijpleiding in Saoedi-Arabie werd gesloten. De prijs van een vat olie is daardoor sinds mei niet zo hoog geweest. Ook de handelsweek die maandag met een oplopende olieprijs begon stond al in dat teken.
Wat een gesloten pijpleiding met een cao-tafel te maken heeft, is snel gezegd: beide komen uit bij hetzelfde prijspeil. Duurdere energie werkt door in de kosten van bedrijven en in de boodschappen van huishoudens, en die kosten belanden vervolgens op de onderhandelingstafel over de lonen. Zo krijgt een storing in de aanvoer aan de andere kant van de wereld uiteindelijk een vertaling in een Nederlandse loonstrook.
Meer Indiaas staal, maar de heffing blijft
Aan de handelskant kwam er maandagmiddag een bericht bij dat dezelfde kostenkant raakt. India mag straks flink meer staal naar Europa exporteren. Onder het nieuwe handelsakkoord krijgt het land ruimte voor maximaal 1,64 miljoen ton per jaar tegen gunstigere voorwaarden. De Europese CO2-heffing blijft daarbij wel gelden.
Dat is een dubbel bericht. Meer aanbod tegen gunstigere voorwaarden drukt doorgaans op de prijs van een grondstof, terwijl een heffing op de uitstoot juist een kostenpost toevoegt. Welke van de twee de overhand krijgt, staat niet in het bericht, en dat is precies het punt: een akkoord beschrijft de spelregels en niet de uitkomst.
De feiten op een rij
- FNV eist 5,5 procent meer loon in het nieuwe cao-seizoen, inclusief automatische prijscompensatie
- Daarnaast wil de bond 80 euro extra per maand, plus aandacht voor de loonkloof, de jeugdlonen en de reiskosten
- CNV maakte vrijdag bekend in te zetten op 3 tot 5,5 procent loonsverhoging en een hogere reiskostenvergoeding
- Schoonmakers staken deze week op onder meer Schiphol en NS-stations tegen een cao met 3,1 procent per januari 2027 en 3 procent per januari 2028
- Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar 89 euro meer voor elektriciteit en 52 euro meer voor gas aan transportkosten
- Dat is volgens de prognose van de ACM een stijging van bijna 20 procent ten opzichte van dit jaar
- De olieprijzen stegen maandagochtend na de sluiting van een oliepijpleiding in Saoedi-Arabie, het hoogste niveau sinds mei
- India krijgt onder een nieuw handelsakkoord ruimte voor maximaal 1,64 miljoen ton staal per jaar naar Europa, waarbij de CO2-heffing blijft gelden
De les: een kostenpost is nog geen koers
Vier berichten op een dag, en ze wijzen allemaal dezelfde kant op: lonen omhoog, nettarieven omhoog, energie duurder, heffingen blijven staan. De verleiding is om daar direct een conclusie aan te hangen over de inflatie, over de rente en over de koersen. Die keten heeft alleen veel schakels, en elke schakel is een aanname.
Een looneis is bovendien een inzet en nog geen loonstijging, een prognose van tarieven blijft een prognose, en een gesloten pijpleiding kan ook weer opengaan. Het nieuws van vandaag beschrijft daarmee een richting, geen uitkomst, en zeker geen tijdpad. Datzelfde onderscheid speelde eerder deze maand, tijdens de week waarin de markt op de inflatiecijfers wachtte en tijdens de uitverkoop op de obligatiemarkten.
Een vast en emotieloos systeem lost dat niet op met een mening over de cao-tafel of over de olieprijs. Het weegt geen vooruitblik en geen agenda mee. Het volgt per positie wat de koers daadwerkelijk doet, ook op een dag waarop alle koppen dezelfde richting lijken te geven, en scheidt op die manier de ruis van het signaal.
Een looneis is een inzet, geen loonstijging. Het systeem handelt niet op de richting van het nieuws; het volgt per positie wat de koers daadwerkelijk doet.
Dit artikel is bedoeld ter educatie en informatie en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee; in het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde koersen, standen, percentages en uitspraken zijn momentopnames uit openbare bronnen en bewegen gedurende de handelsdag.