Het kabinet-Jetten verlengt de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar om de koopkracht van huishoudens te repareren, en rekent voor een gemiddeld huishouden volgend jaar toch op een kleine koopkrachtdaling van 0,1 procent. Economen zijn kritisch over die keuze en noemen het weggegooid geld. Woensdagavond verhoogde de Amerikaanse centrale bank intussen de rente voor het eerst in ruim drie jaar, van 3,5 tot 3,75 procent naar 3,75 tot 4 procent.
Van de lange termijn terug naar volgend jaar
"Aan de slag" en "tijd voor keuzes" stonden nog in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten, en ook de lange termijn werd daarin veelvuldig aangehaald. In de eerste de beste begroting verschuift de focus toch weer naar de korte termijn: het repareren van de koopkracht voor huishoudens. Het kabinet wil investeren in de economie op de middellange termijn, maar om voldoende steun in de Tweede Kamer te krijgen werd in de miljoenennota geschoven met geld om de pijn voor huishoudens volgend jaar wat te verlichten.
De verlenging van de korting op de brandstofaccijnzen is daarvan het duidelijkste voorbeeld. Het is een maatregel die direct zichtbaar is aan de pomp en die ieder huishouden met een auto raakt. Voor de begroting betekent het vooral dat een korting die tijdelijk was bedoeld, opnieuw een jaar doorloopt.
Economen noemen het weggegooid geld
Economen vinden die verlenging weggegooid geld. "Had het gestopt moeten worden in het betaalbaar maken van het isoleren van woningen. Dan was iedereen toch ook akkoord gegaan?", reageert hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. Zijn bezwaar gaat over de aard van het probleem: "Want de onzekerheid over de hoge energieprijs, die blijft nog wel even." Een korting op de accijns verzacht de rekening van volgend jaar, isolatie verlaagt het verbruik in alle jaren daarna.
Mede door zulke maatregelen rekent het kabinet op een kleine koopkrachtdaling voor een gemiddeld huishouden, van 0,1 procent. Die raming staat of valt met het prijspeil, want de prijzen mogen dan niet harder stijgen dan de 2,7 procent waar het Centraal Planbureau volgend jaar op rekent. Het gaat dus niet om een vaststaand koopkrachtcijfer, maar om een raming onder een inflatievoorwaarde, en die voorwaarde ligt voor een belangrijk deel bij de energieprijs. Dezelfde kostenkant kwam deze week al terug in de looneis van FNV en de hogere nettarieven voor stroom en gas.
Italie schrapt de wegenbelasting
Nederland is niet het enige land dat de hoge brandstofprijzen via de begroting probeert te verzachten. De Italiaanse regering heeft besloten de wegenbelasting in 2027 te schrappen voor een groot aantal voertuigen, juist vanwege die hoge prijzen aan de pomp. Hoe de regering het gat van ruim 2 miljard euro op de begroting gaat dekken, is nog niet duidelijk.
De twee maatregelen verschillen in vorm, maar delen hetzelfde mechanisme. Een overheid neemt een deel van de energierekening over van huishoudens en verplaatst die kostenpost naar de schatkist. De prijs van de brandstof zelf verandert er niet door. Dat verschil is klein op papier en groot in de cijfers, want de inflatie meet wat een huishouden aan de kassa betaalt, terwijl de onderliggende energieprijs zijn eigen weg gaat. Die liep begin september nog op, zoals zichtbaar was toen de olie- en gasprijzen naar de hoogste niveaus in jaren klommen.
De Fed gaat de andere kant op
Terwijl Europese regeringen de rekening voor huishoudens verzachten, trekt de Amerikaanse centrale bank juist aan. De Fed verhoogde woensdag de rente van 3,5 tot 3,75 procent naar 3,75 tot 4 procent, een stap van 25 basispunten. Het is voor het eerst in ruim drie jaar tijd dat de rente naar boven wordt bijgesteld om de inflatie te beteugelen. De laatste verhoging dateerde van juli 2023 en bij de afgelopen vijf aankondigingen bleef de rente onveranderd.
Op de financiele markten kwam het besluit niet helemaal als een verrassing, bij president Trump des te meer. Hij had gehoopt dat de Federal Reserve onder de nieuwe voorzitter Kevin Warsh de rente juist zou verlagen. Trump noemde het bestuur van de centrale bank na de aangekondigde renteverhoging "erg vijandig". "Ze zijn erg politiek. Ze doen het verkeerde. Het zijn een stel politici", zei hij op campagne in North Carolina. "Ze verhogen de rente om Trump zo slecht mogelijk te laten presteren."
VS-analist Philip Marey van Rabobank ziet vooral een kwestie van geloofwaardigheid. Warsh liet zich bij het vorige besluit al stevig uit over de inflatie, herinnert Marey zich, "maar uiteindelijk deed hij niets". Dat was volgens hem niet heel geloofwaardig. "De verhoging van vandaag was nodig om de geloofwaardigheid te behouden." Dat de markt de stap grotendeels had zien aankomen, bleek al uit de kansen die vooraf in de rentemarkt zaten.
De feiten op een rij
- Het kabinet-Jetten verlengt de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar
- In de miljoenennota werd geschoven met geld om de pijn voor huishoudens volgend jaar te verlichten en zo steun in de Tweede Kamer te krijgen
- Het kabinet rekent op een kleine koopkrachtdaling van 0,1 procent voor een gemiddeld huishouden
- Die raming geldt alleen als de prijzen niet harder stijgen dan de 2,7 procent waar het CPB volgend jaar op rekent
- Hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam noemt woningisolatie een betere besteding, omdat de onzekerheid over de hoge energieprijs blijft
- De Italiaanse regering schrapt in 2027 de wegenbelasting voor een groot aantal voertuigen; het gat van ruim 2 miljard euro is nog niet gedekt
- De Fed verhoogde de rente van 3,5 tot 3,75 procent naar 3,75 tot 4 procent, de eerste verhoging sinds juli 2023
- Bij de afgelopen vijf aankondigingen bleef de rente onveranderd en noemde Trump het bestuur van de centrale bank "erg vijandig"
De les: een maatregel is nog geen prijspeil
Binnen een etmaal liggen er twee bewegingen op tafel die elkaar tegenwerken. In Den Haag en in Rome wordt een deel van de energierekening verzacht, in Washington gaat de rente omhoog om de inflatie te beteugelen. Beide gaan over hetzelfde prijspeil en beide zeggen iets over de richting waarin beleidsmakers denken. Wat geen van beide zegt, is wat de koersen morgen doen.
Een begroting is bovendien een plan en nog geen uitkomst. Een accijnskorting kan volgend jaar opnieuw aflopen, een geschrapte wegenbelasting moet nog gedekt worden, en een koopkrachtraming van 0,1 procent geldt alleen bij een inflatie van 2,7 procent. Hoe weinig een duidelijke kop zegt over de beweging eronder, bleek de dag ervoor nog, toen de Dow daalde terwijl de S&P 500 en de Nasdaq stegen.
Een vast en emotieloos systeem weegt geen miljoenennota en geen persconferentie mee. Het heeft geen mening over de accijns of over de geloofwaardigheid van een centrale bank, en het wacht niet af wie er uiteindelijk gelijk krijgt. Het volgt per positie wat de koers daadwerkelijk doet, en scheidt op die manier de ruis van het signaal.
Een accijnskorting verandert de rekening, niet de prijs. Het systeem handelt niet op beleid; het volgt per positie wat de koers daadwerkelijk doet.
Dit artikel is bedoeld ter educatie en informatie en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee; in het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde koersen, standen, percentages en uitspraken zijn momentopnames uit openbare bronnen en bewegen gedurende de handelsdag.