Beleggers deden woensdag wereldwijd staatsobligaties van de hand, waardoor een al langer lopende uitverkoop versnelde en de rente naar de hoogste niveaus in decennia liep. De Duitse tienjaarsrente, de graadmeter voor de eurozone, stond vier basispunten hoger op 3,375 procent, het hoogste sinds 2011. De Japanse tienjaarsrente kwam uit op 3,016 procent, nadat die dinsdag voor het eerst in dertig jaar boven de 3 procent was uitgekomen. De Amerikaanse tienjaarsrente bleef boven de 4,8 procent en de Britse tienjaarsrente liep verder op tot 5,25 procent, de hoogste stand sinds de kredietcrisis van 2008.
Overal de hoogste rente in jaren
De beweging speelt zich niet in één land af, maar vrijwel overal tegelijk. Van Tokio tot Londen staan de tienjaarsrentes op standen die we in jaren, en in het geval van Japan zelfs in decennia, niet hebben gezien. Belangrijk om te onthouden: de rente beweegt tegengesteld aan de koers van een obligatie. Een oplopende rente betekent dus dat de koersen van bestaande obligaties dalen, en dat is precies wat er nu gebeurt.
Achter de uitverkoop zit een terugkeer van de inflatievrees. Een nieuwe golf van geweld in het Midden-Oosten jaagt de olieprijs op, en hogere energieprijzen kunnen de inflatie breder aanwakkeren. Dat komt bovenop de al langer bestaande zorgen over de begrotingstekorten en de hoge schuldenlast van grote economieën, van de Verenigde Staten tot Japan en Frankrijk. Diezelfde combinatie van olie en rente drukte afgelopen maandag ook al op Wall Street.
Centrale banken zetten koers naar hogere rente
Tegelijk bereiden de grote centrale banken zich voor op een reeks renteverhogingen deze maand, doorgaans slecht nieuws voor obligaties. Fed-voorzitter Kevin Warsh sloeg vorige week in zijn toespraak in Jackson Hole een havikachtige toon aan. De Bank of Japan zou de rente kunnen verhogen om de dalende yen te steunen, en de markt prijst een verhoging door de Europese Centrale Bank inmiddels volledig in, na de Europese inflatiecijfers van dinsdag.
Het is belangrijk die verwachtingen niet te verwarren met besluiten. Warsh kondigde niets aan, de Bank of Japan houdt alle opties open en ook de ECB heeft nog niet vergaderd. Wat hier stijgt, is niet de rente die de banken al hebben vastgezet, maar de prijs die de markt nu al aan hoger geachte rentes en inflatie hangt.
Ook de aandelenmarkten in de uitverkoop
De onrust bleef niet tot obligaties beperkt. De aandelenmarkten schakelden over naar risk-off: de grote Amerikaanse indices daalden drie sessies op rij en ook de Europese en Aziatische beurzen kleurden rood. Dat volgt op een sterk jaar, waarin veel beurzen records neerzetten op het aanhoudende enthousiasme rond de AI-boom. De S&P 500 sloot de vorige sessie op 7.631,47 punten, een verlies van 0,71 procent.
George Maris, chief investment officer en wereldwijd hoofd aandelen bij Principal Asset Management, vatte de stemming samen bij CNBC. Volgens hem zijn de fundamenten in de markt wat wankeler dan ze zijn geweest. "En als de prijs van geld, de prijs van risico stijgt, dan zie je dat terug in de wereldwijde stijging van de rentes overal", aldus Maris.
Hoe uitzonderlijk is dit?
Om de standen op waarde te schatten helpt het om te kijken hoelang geleden de rente voor het laatst zo hoog stond. Voor Japan is dat ongeveer dertig jaar, voor het Verenigd Koninkrijk gaat het terug tot 2008 en voor Duitsland tot 2011. Alleen de Verenigde Staten vallen relatief mee: daar stond de tienjaarsrente pas begin 2025 voor het laatst op dit niveau.
Wat de situatie extra ongemakkelijk maakt, is dat het gebeurt terwijl de wereldeconomie gezond groeit. "Je ziet schuldniveaus wereldwijd die op astronomische hoogtes staan en blijven stijgen. De oplossingen daarvoor liggen niet voor de hand, en ik zie nergens de politieke bereidheid om dit aan te pakken", waarschuwde Maris. Dat de schulden juist in goede tijden oplopen, maakt de markt volgens hem kwetsbaarder als er ooit een schok komt. De honger naar schuld zagen we deze week ook elders: Zuid-Korea presenteerde de grootste begroting uit zijn geschiedenis.
De feiten op een rij
- Staatsobligaties werden woensdag wereldwijd verkocht; de rentes liepen op naar meerjarige en meerdecennia-hoogtes
- Duitsland: tienjaarsrente 3,375 procent, het hoogste sinds 2011
- Japan: 3,016 procent, dinsdag voor het eerst in dertig jaar boven 3 procent
- VS: tienjaarsrente boven 4,8 procent; VK: 5,25 procent, de hoogste sinds 2008
- Drijfveren: terugkerende inflatievrees (hogere olieprijs door het Midden-Oosten) en zorgen over hoge schulden en tekorten
- Centrale banken (Fed, Bank of Japan, ECB) worden deze maand op renteverhogingen gezet; een ECB-verhoging is volledig ingeprijsd
- Aandelen in risk-off: grote Amerikaanse indices drie sessies lager, de S&P 500 op 7.631,47 punten (min 0,71 procent)
- De rente beweegt tegengesteld aan de koers: hogere rentes betekenen lagere obligatiekoersen
De les: als de prijs van geld stijgt, daalt soms alles tegelijk
Deze week laat iets zien wat veel beleggers liever niet zien: aandelen en obligaties die tegelijk dalen. De obligatie die in het klassieke beeld een schokdemper is voor een dalende aandelenportefeuille, deed deze week juist mee naar beneden. Wanneer de prijs van geld wereldwijd stijgt, verandert het spel, en verandert ook de samenhang tussen beleggingen die jarenlang vanzelfsprekend leek.
De verleiding is groot om daarop te reageren met een voorspelling. Dat de rente nu wel zo ongeveer moet pieken, bijvoorbeeld, of dat obligaties na deze daling automatisch weer veilig zijn. Maar dat is precies dezelfde valkuil als bij aandelen: het is een gok op een niveau in plaats van een reactie op wat de koers daadwerkelijk doet. Hoe gevoelig markten voor een oplopende rente zijn, bleek medio augustus ook al bij de chipaandelen.
Een vast en emotieloos systeem voorspelt niet waar de rente piekt en gaat er niet blind van uit dat het oude draaiboek nog werkt. Het volgt per positie wat de koers werkelijk doet en past zich aan wanneer de trend of de samenhang verandert, omdat het de data volgt en niet de aanname. Zo scheidt het systeem het verhaal van het signaal, precies zoals eerder beschreven in markttiming versus positietiming.
Als de prijs van geld overal tegelijk stijgt, kan zelfs de veilige haven meedalen. Een systeem voorspelt de piek niet; het volgt per positie wat de koers doet en past zich aan als de samenhang verandert.
Dit artikel is bedoeld ter educatie en informatie en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Beleggen brengt risico's met zich mee; in het verleden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Genoemde koersen, standen, percentages en uitspraken zijn momentopnames uit openbare bronnen en bewegen gedurende de handelsdag.